داروی گیاهی سلیاک مبتنی بر آنزیم گلوتیناز پیشرفت جدید درمان در ایران, بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن، یکی از شایعترین اختلالات خودایمنی روده است که با مصرف پروتئینهای موجود در گندم، جو و مشتقات آنها بروز مییابد. در روز جهانی سلیاک (۲۲ شهریور)، دکتر حسن رخشنده، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، به تشریح ابعاد این بیماری و معرفی یک دستاورد پژوهشی بومی در زمینه درمان آن پرداخت.
مکانیزم بیماری و چالشهای تشخیص دکتر رخشنده توضیح داد در افراد سالم، آنزیمهای مخصوصی گلوتن را تجزیه و هضم میکنند؛ اما در بیماران سلیاک، عدم وجود یا ناکارآمدی این آنزیمها باعث میشود سیستم ایمنی در مواجهه با گلوتن، بافت روده را هدف قرار دهد.
تشخیص را دشوار کرده و نیازمند ارزیابی تخصصی پزشک است.
خطرات طولانیمدت و محدودیتهای رژیم گلوتنفری خطرناکترین پیامد سلیاک، اتروفی یا صاف شدن پرزهای روده دوازدهه است که جذب مواد مغذی، ویتامینها، کلسیم، آهن و منیزیم را مختل میکند. حتی با تغذیه کامل، بیمار با کمبودهای جدی روبرو میشود.
های پردازش شده (شکلات، سس، بستنی، ماست) و حتی برخی داروها وجود دارد که اغلب روی برچسبها ذکر نمیشود.
این گلوتنهای پنهان باعث واکنشهای ناخواسته و آسیب مداوم به روده میشوند. دستاورد پژوهشی آنزیم گلوتیناز گیاهی تیم تحقیقاتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد از حدود چهار سال پیش با هدف توسعه داروی سلیاک فعالیت را آغاز کرد. در این طرح، آنزیم گلوتیناز – که قادر به تجزیه گلوتن است – از سه منبع گیاهی شامل پاپایا، کیوی و یک گونه خاص گندم استخراج گردید.
نتایج فاز آزمایشگاهی (اینویترو) نشاندهنده تجزیه موثر گلوتن بود. با وجود چالشهای اجرای فاز حیوانی، طرح با تأیید کمیته اخلاق و همکاری همکاران بالینی، به فاز بالینی بر روی تعداد محدودی از بیماران رسید. نتایج بسیار امیدوارکننده بود بیماران پس از دریافت دارو، توانایی مصرف غذاهای حاوی گلوتن را بدون بروز علائم بازیابی کردند.
مکانیزم عملکرد و پروفایل ایمنی دارو این دارو به صورت موضعی در لومن روده و بلافاصله پس از بلعیدن اثر میکند و برای فعالیت خود نیازی به متابولیسم کبدی ندارد. این ویژگی، پروفایل عوارض جانبی بسیار پایین و ایمنی بالا را برای دارو تضمین میکند. نقش حیاتی رسانهها در موفقیت بالینی دکتر رخشنده بر نقش تعیینکننده رسانهها در پیشبرد طرح تأکید کرد. پیش از پوشش خبری، جذب بیمار برای مشارکت در تحقیق چالش اصلی تیم بود.
اما پس از انتشار مصاحبه در فضای آپارات، موجی از تقاضاهای مشارکت از سراسر کشور به مرکز تحقیقات کرد و تیم با پدیده کثرت بیمار روبرو شد. او برآورد میکند که ۵۰ تا ۶۰ درصد موفقیت نهایی طرح مدیون حمایت رسانهای است. در حال حاضر پرونده دارو برای اخذ مجوز تولید به وزارت بهداشت ارسال شده تا پس از مراحل قانونی، در دسترس بیماران قرار گیرد.
