تحلیل سیلهای مرگبار ولنسیا نقش پدیده دانا و تغییرات اقلیمی در توفانهای مخرب اسپانیا, ولنسیا در شرق اسپانیا اخیراً شاهد یکی از مخربترین سیلهای تاریخ اخیر بود که ناشی از بارشهای بیسابقه و ناگهانی شد. این فاجعه طبیعی که باعث غرق شدن وسیع شهرها و از دست رفتن جانهای فراوان گردید، ریشه در یک پدیده جوی پیچیده به نام دانا (DANA) دارد.
در این مقاله به بررسی مکانیزم شکلگیری این پدیده، نظرات کارشناسان و ارتباط مستقیم آن با بحران اقلیمی میپردازیم. پدیده دانا (DANA) چیست و چگونه سیل را به وجود میآورد؟ دانا که مخفف عبارت اسپانیایی ón (افسردگی جدا شده در سطوح بالا) است، یک پدیده جوی است که در آن یک توده هوای سرد در ارتفاعات اتمسفر، از جریان جت جدا شده و در یک منطقه خاص گیر میکند.
هوا، تکثیف شدید و در نهایت بارندگیهای طوفانی و موضعی میشود که میتواند در عرض چند ساعت حجم بارش کل یک سال را به زمین بیاورد.
هشدار کارشناسان توفانهای خشک با قدرت توفانهای دریایی خورخه اولسینا، مدیر آزمایشگاه اقلیمشناسی دانشگاه آلیکانته، در این باره تأکید کرده است که اگرچه بادهای ناشی از دانا به شدت طوفانهای استوایی یا (هوریکن) نمیرسند، اما از نظر حجم بارندگی و ناگهانی بودن، میتوانند مخربتر عمل کنند.
تغییرات اقلیمی عامل تشدید فراوانی و شدت طوفانها علمای اقلیم با اجماع نظر معتقدند که افزایش دمای سطح آب دریاها و اقیانوسها — ناشی از گرمایش جهانی و فعالیتهای انسانی — سوخت اصلی این پدیدههاست. دمای بیسابقه سطح دریا در سال جاری، میزان تبخیر و رطوبت اتمسفر را به شدت افزایش داده است.
این یعنی هرگاه شرایط جوی برای شکلگیری دانا فراهم شود، مخزن آب آسمان پرتر از گذشته است و بارندگیهای ناشی از آن فراتر از آستانههای تحمل زیرساختهای شهری و طبیعی خواهد بود. گزارشها نشان میدهد که رویدادهای طوفانی مشابه در سالهای اخیر هم فراوانتر شدهاند و هم در فصلهای غیرمعمول سال رخ میدهند. نتیجهگیری اقلیم جدید و چالشهای مدیریت ریسک سیل ولنسیا زنگ خطر جدی برای سواحل مدیترانه و مناطق مستعد سیل است.
ترکیب پدیدههای جوی طبیعی مانند دانا با سوختافزایی ناشی از تغییرات اقلیمی، یک نرمال جدید را رقم زده است که در آن رویدادهای حدی اقلیمی، روال معمول شدهاند. این واقعیت ضرورت تدوین استراتژیهای انطباقی، بهبود سیستمهای هشدار زودهنگام، و بازنگری در برنامهریزی شهری و مدیریت آب را برای کاهش آسیبپذیری جوامع انسانی دوچندان کرده است.
