خطرناکترین پیامدهای تغییر الگوی مصرف از مواد سنتی به مخدرهای مصنوعی در ایران, گزارشهای تازه مرکز آمار ایران در باره وضعیت اجتماعی-فرهنگی کشور، تحولی نگرانکننده در صحنه مواد مخدر را آشکار کرده است. بر اساس این آمارها، اگرچه کشف مواد سنتی مانند تریاک روند نزولی داشته، اما ضبط مخدرهای مصنوعی در برخی موارد تا ۱۵ برابر افزایش یافته است.
این تغییر ذائقه در میان معتادان، پیامدهای جدی برای سلامت فردی و امنیت اجتماعی به همراه دارد. تحلیل آماری افول سنتیها و رواج مصنوعیها مقایسه دادههای سال ۱۳۹۶ تا به امروز نشان میدهد کشف تریاک حدود ۳۷.۶ درصد کاهش یافته و از حدود ۶۵۰ هزار کیلوگرم به ۴۰۵ تن رسیده است. در مقابل، کشف شیشه (متیامفتامین) افزایش ۱۵۰۰ درصدی داشته و از ۲ هزار و ۳۹۹ کیلوگرم به بیش از ۳۸ هزار و ۷۰۰ کیلوگرم رسیده است.
نیز جهش قابلتوجهی داشته است.
در سه ماهه اول سال جاری، بیش از ۱ میلیون و ۵۸۱ هزار نفر در مراکز ماده ۱۵ پذیرش شدهاند که ۳۳۰ هزار نفر بیشتر از دوره مشابه سال پیش است. این افزایش در حالی رخ داده که تعداد مراکز درمانی کاهش یافته، که خود نشاندهنده شدتتر شدن معضل اعتیاد است. چرا مخدرهای مصنوعی خطرناکترند؟ مجید قربانی، مدیرکل درمان و حمایت اجتماعی ستاد مبارزه با مواد مخدر، این تغییر را یک خطر جدی توصیف میکند.
او توضیح میدهد که مخدرهای مصنوعی در سه دسته آفیونی، توهمزا و محرك وجود دارند.
قدرت سمی و عوارض جبرانناپذیر بر اساس اظهارات مقامهای رسمی، عوارض مخدرهای مصنوعی دهها برابر حادتر از نمونههای سنتی است. برای مثال، مخدر گُل که از مشتقات حشیش مصنوعی است، تاثیر مخرب ۸۰۰ برابر حشیش طبیعی بر بدن مصرفکننده دارد. همچنین تنوع فرمولاسیونها و عدم استانداردسازی در تولیدات غیرقانونی، فرآیند درمان را به شدت پیچیده و اغلب ناکام میسازد.
عوامل تسریعکننده رواج مخدرهای مصنوعی سهولت دسترسی و مصرف یکی از دلایل اصلی تغییر ذائقه، راحتی مصرف این مواد است. برخلاف تریاک یا هروئین که نیاز به تجهیزات پیچیده، سرنگ و حرارت دارند، مخدرهای مصنوعی (بهویژه محركها) بهسادگی و بدون ابزار جانبی مصرف میشوند. این ویژگی، آستانه ورود به اعتیاد را بهویژه برای نوجوانان و جوانان به شدت پایین آورده است.
ارزانتر شدن و تنوع محصول افزایش عرضه منجر به کاهش قیمت شده و قدرت خرید مصرفکنندگان را افزایش داده. علاوه بر این، تنوع بالا در انواع مخدرهای مصنوعی (با اثرات ترکیبی توهمزا و محرك) و نامگذاریهای جذاب و کدگذاری شده، موانع فرهنگی و اجتماعی را شکسته و این مواد را در نگاه جامعه طبیعی و کمتر مخوف جلوه داده است.
راهکارهای مقابله فرهنگسازی و کنترل عرضه کارشناسان بر دو محور اصلی برای مهار این پدیده تأکید دارند اول، ایجاد فضای منفی فرهنگی در برابر مخدرهای مصنوعی تا همانند مواد سنتی، از نظر جامعه طرد شوند. دوم، سختگیری امنیتی و قضایی برای دشوار کردن دسترسی به این سموم. ترکیب سیاستهای پیشگیری، درمان مبتنی بر شواهد و مقابله با شبکههای تولید و توزیع غیربنیمه، تنها راه کنترل این موج جدید است.
