چرا گل‌های آبی در طبیعت نادیرند و زنبور‌ها آن‌ها را ترجیح می‌دهند

رنگ سبز به‌اندازه‌ای در طبیعت پراکنده است که نماد گیا‌هان شده، اما رنگ آبی در میان گل‌ها به ندرت دیده می‌شود. اگرچه گونه‌هایی مانند گل ادریسی، گل گندم، گل شویدی، گیاه پویا آبی و برج یاقوت کبود و برخی گونه‌های زول با رنگ‌های آبی واقعی وجود دارند، اما به‌طور کلی آبی در قلمرو گیا‌هان و حیوانات کمیاب است.

گیا‌هان انرژی نور آبی را منعکس می‌کنند نه جذب می‌کنند

گیا‌هان از نور برای تولید انرژی از طریق فتوسنتز استفاده می‌کنند. در طیف نور مرئی، رنگ آبی پرانرژی‌ترین موج است، اما رنگدانه‌های گیاه به رنگی که منعکس می‌کنند ظاهر می‌شوند، نه رنگی که جذب می‌کنند. به همین دلیل گیا‌هان آبی، انرژی بالای نور آبی را منعکس می‌کنند که برای بهینه‌سازی رشد استراتژی مناسبی نیست. در عوض، کلروفیل نور سبز را منعکس می‌کند و طبیعت را سرسبز نشان می‌دهد.

گل‌های آبی برای جذب زنبور‌ها تکامل یافته‌اند

مطالعه‌ای اخیر نشان می‌دهد گل‌های آبی ارتباط نزدیکی با زنبور‌ها دارند. دکتر آدریان دایر، دانشیار مؤسسه سلطنتی فناوری ملبورن، در مقاله‌ای در کانورسیشن می‌نویسد زنبور‌ها گیرنده‌های نوری دارند که به طول موج‌های فرا‌بنفش، آبی و سبز حساس هستند و رنگ‌های آبی‌فام را ترجیح می‌دهند. داده‌های تحقیق نشان می‌دهد گل‌هایی که برای گرده‌افشانی به زنبور‌ها نیاز دارند، اغلب رنگدانه‌های آبی دارند، در حالی که گل‌هایی که به حشرات متکی نیستند، چنین رنگدانه‌هایی ایجاد نمی‌کنند.

با وجود مزیت جذب گرده‌افشان، ساخت رنگدانه آبی برای گیا‌هان کار آسانی نیست. انسان‌ها نیز قرن‌ها برای تولید رنگ آبی کوشیده‌اند؛ قدیمی‌ترین رنگدانه مصنوعی شناخته‌شده، آبی مصری است، در حالی که هزاران سال قبل هنر بشری بیش‌تر در سایه‌های قرمز و قهوه‌ای رنگ‌آمیزی شده بود. در سال ۲۰۰۹، تیمی در دانشگاه ایالتی اورگان رنگدانه‌ی آبی ایتریم ایندیم منگنز را به‌صورت تصادفی کشف کرد که دستاوردی چشمگیر محسوب شد.

آنتوسیانین‌ها و پیچیدگی‌های شیمیایی رنگ آبی

رنگدانه‌های عامل رنگ آبی در گل‌ها، آنتوسیانین‌نام دارند. بیش از ۶۰۰ نوع آنتوسیانین شناسایی شده که در شش گروه طبقه‌بندی می‌شوند. وجود یک آنتوسیانین خاص تنها یکی از عوامل تعیین‌کننده رنگ است؛ این ترکیبات ممکن است دچار تغییر شوند، با فلزات یا رنگدانه‌های دیگر برهم‌کنش داشته باشند و تحت تأثیر محیط، طیف وسیعی از رنگ‌ها تولید کنند.

بینایی زنبور‌ها با چشم انسان متفاوت است

دایر و تیمش تأکید می‌کنند برای درک سیگنال‌دهی، استفاده از مدل‌های ناظران بیولوژیکی مرتبط ضروری است. یعنی مهم نیست انسان‌ها چه می‌بینند، مهم است زنبور‌ها چه می‌بینند. محققان نتیجه گرفتند که گل‌های آبی با طول موج کوتاه منعکس‌کننده، با در نظر گرفتن بینایی و ترجیحات زنبور‌ها، در طبیعت بسیار فرا‌وان‌تر از آنچه ما فکر می‌کنیم هستند؛ فقط چشم انسان قادر به تشخیص آن‌ها نیست.