سه استراتژی کلیدی پیشگیری از آلزایمر؛ توصیههای کارشناس مغز و اعصاب, به مناسبت روز جهانی آلزایمر، دکتر محمدحسین حریرچیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو گروه علوم بالینی فرهنگستان علوم پزشکی ایران، بر ضرورت اقدامات پیشگیرانه در برابر این بیماری تأکید کرد. او در گفتگو با خبرگزاری مهر، ضمن اشاره به عدم وجود درمان قطعی برای آلزایمر، سه رکن اصلی پیشگیری را تشریح نمود.
آلزایمر و چالشهای افزایش شیوع آن آلزایمر رایجترین عامل دمانس در سالمندان است و ناشی از تحلیل تدریجی نورونهای مغز میباشد که منجر به کاهش تدریجی توابع شناختی شده است.
سابقه خانوادگی و علائم اولیه حریرچیان بیان کرد که اگرچه اکثری موارد آلزایمر ریشه ژنتیکی ندارند، اما سوابق خانوادگی میتواند در برخی افراد عامل پیشنیاز باشد. علائم اولیه معمولاً با اختلال در حافظه کوتاهمدت آغاز میشود، در حالی که حافظه بلندمدت تا مراحل پیشرفته حفظ میماند. این موضوع گاهی باعث سوءتفاهم در خانوادهها شده و رفتار بیمار را ناشی از بیتوجهی یا لجاحت قلمداد میکنند.
نقش بیماریهای مزمن در تشدید زوال عقل متخصص مغز و اعصاب یادآور شد که بسیاری از بیماران دمانس، در کنار تغییرات بافتی مغز، دچار تنگی عروق مغزی و سکتههای خرد نیز هستند.
سه رکن طلایی پیشگیری از آلزایمر دکتر حریرچیان سه استراتژی اصلی برای کاهش ریسک ابتلا را به شرح زیر معرفی کرد ۱. فعال نگه داشتن ذهن به صورت مداوم بازنشستگی نباید به معنای توقف فعالیتهای فکری باشد. سالمندانی که چالشهای ذهنی را رها میکنند، مستعد افت شناختی سریعتر هستند. مطالعه کتاب، حل معما و جدول، یادگیری زبان جدید و حفظ اشعار از موثرترین تمرینات برای تقویت اتصالات عصبی مغز محسوب میشوند. ۲.
فعالیت بدنی منظم و روزانه تحرک بدنی، تنها برای سلامت قلب و عروق ضروری نیست؛ پیادهروی روزانه به مدت نیمساعت، به حفظ حجم مغز کمک کرده و روند تحلیل شناختی را به طور قابلتوجهی کند میکند. ورزش منظم، اکسیژنرسانی به بافتهای عصبی را بهبود بخشیده و التهابهای مزمن را کاهش میدهد. ۳.
تبعیت از رژیم غذایی سالم (الگوی مدیترانهای) تغذیه غنی از سبزیجات، میوههای تازه، حبوبات، گندم کامل و چربیهای سالم (مانند روغن زیتون و آجیل)، شناخته شده به عنوان رژیم مدیترانهای، نقش حفاظتی قوی برای مغز دارد. در مقابل، مصرف غذاهای فرآوریشده، فستفود و قندهای ساده، فرآیند التهابی را تشدید و ریسک ابتلا را افزایش میدهد. واقعیت در مورد درمانهای دارویی در بخش دیگری از سخنان خود، حریرچیان به ارزیابی درمانهای موجود پرداخت.
داروهای سنتی که سالها تجویز میشوند، تنها قادرند پیشرفت بیماری را به میزان نسبی کند کنند و علائم را برای مدتی کنترل نمایند، اما اثربخشی در توقف یا معکوس کردن بیماری ندارند. همچنین به داروهای تزریقی جدید اشاره کرد که با وجود هزینههای بسیار بالا، تأثیر بالینی چشمگیری در مراحل پیشرفته نشان ندادهاند و کاربرد آنها محدود به مراحل اولیه بیماری است.
اهمیت ثبات محیط زندگی برای بیمار این متخصص بر ضرورت حفظ محیط زندگی ثابت برای بیماران تأکید داشت. جابهجایی مکرر بیمار بین منازل اعضای خانواده، اگرچه با نیت خیر انجام شود، اما میتواند باعث سردرگمی، اضطراب، توهم و تشدید علائم روانی شود. بهترین رویکرد، مراقبت در محیط آشنا و مراجعه بستگان برای دیدار با بیمار است.
آموزش خانوادهها کلید مدیریت بهتر بیماری حریرچیان هشدار داد که عدم آگاهی خانوادهها از علائم روانی-رفتاری مانند توهم، بدبینی، سوءظن و هذیان، میتواند بستر تنشهای خانوادگی را فراهم آورد. این علائم بخشی طبیعی از سیر بیماری هستند و باید با درک، صبر و حمایت، نه تقابل و جدال، مدیریت شوند. آموزش مهارتهای ارتباطی با بیمار، کیفیت زندگی هر دو طرف را ارتقا میدهد.
نقش تکنولوژی در توانبخشی شناختی در پایان، او به نرمافزارها و اپلیکیشنهای طراحی شده برای تمرینات شناختی اشاره کرد. این ابزارهای دیجیتال، با توجه به مرحله بیماری، برنامههای شخصیسازی شده برای تقویت حافظه، توجه و عملکردهای اجرایی ارائه میدهند و میتوانند به عنوان مکمل مفیدی در کنار مراقبتهای دیگر عمل کنند.
