بازگشت دانشآموزان به مدرسه؛ قانون و راهکارهای آموزش و پرورش برای مقابله با بازماندگی
بازماندگی از تحصیل یکی از چالشهای همیشگی نظامهای آموزشی در سراسر جهان محسوب میشود و وزارت آموزش و پرورش ایران نیز با تدوین سیاستها و اقدامات متنوع تلاش میکند تا این پدیده را به حداقل برساند. تحصیل کودکان در سن و زمان مناسب با توجه به رشد جسمی و ذهنی آنها اهمیتی حیاتی دارد که در قانون اساسی و قوانین عادی مورد تأکید قرار گرفته است. اصل سیام قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران صراحتا اعلام کرده است که دولت موظف است وسائل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم آورد و وسائل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی کشور به صورت رایگان گسترش دهد. برخورداری از آموزش مناسب، بازی و همنشینی با همسالان، خندیدهای کودکانه در مدارس و حس کردن محبت معلم، حق طبیعی و قانونی هر کودک است اما برای بخشهایی از کودکان ادامه تحصیل تنها یک رویای دور میماند و بسیار زود ناچار میشوند بزرگ شوند.
بازماندگان از تحصیل؛ معضل همیشگی نظام آموزشی
بازماندگی از تحصیل دانشآموزان یکی از معضلات ثابت در نظام آموزشی کشورها است که بر این اساس آموزش و پرورش هر کشوری مطابق سیاستها و شرایط خود برای کاهش این موضوع تلاش میکند. در این راستا وزارت آموزش و پرورش با ساخت و توسعه مدارس دولتی، جذب بیشترین معلمان برای دانشآموزان در دورترین نقاط کشور و در نهایت فرهنگسازی به منظور حضور بیشترین دانشآموزان در کلاسهای درس تلاش میکند تا قانون آموزش رایگان و عمومی را برای همه شهروندان اجرا کند. با وجود تلاشهای انجامشده در این حوزه، همچنان شاهد کودکان بازمانده از تحصیل در دورترین نقاط کشور از جمله در شهر تهران هستیم. ازدواج در سنین پایین، فوت، مهاجرت به خارج یا داخل کشور، کوچنشینی ویژه عشایر، اشتغال به کار کودک، نبود مدرسه یا دوری مدرسه، فقر مالی خانواده، بیماری سختالعلاج، شرایط استثنایی کودک مانند معلولیت شدید ذهنی و بدنی و بدسرپرستی و بیسرپرستی کودک با عواملی مانند طلاق و اعتیاد از مهمترین عوامل بازماندگی از تحصیل محسوب میشوند.
تسهیل شرایط ثبتنام و راهکارهای اجرایی
از جمله راهکارهای عملی در این رابطه میتوان به مواردی چون تسهیل شرایط ثبتنام و ایجاد قوانین لازم در انعطاف زمان و مکان و محتوای آموزشی، برگزاری کلاسهای آموزش خانواده برای والدین کودکان جذبشده و فرهنگسازی با هدف آگاهی از فواید ادامه تحصیل و اشتغال در آینده، اجرای فعالیتهای جبرانی و رفع نواقص یادگیری کودکان جذبشده با استفاده از ظرفیت دانشآموزان و معلمان داوطلب، ارائه خدمات مشاورهای سازشی و تحصیلی تخصصی به دانشآموزان و والدین آنان در هستههای مشاوره، حمایت و اعطای هزینه کمک تحصیلی به دانشآموزان با توجه به علل بازماندگی از تحصیل و تهیه و توزیع بستههای آموزشی اشاره کرد.
نرخ پوشش تحصیلی ابتدایی ۹۸ درصد اعلام شد
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش در این باره گفت حدود ۱۹۶ هزار کودک خارج از مدرسه (دوره ابتدایی) تا مهرماه سال گذشته داشتیم که از آن زمان دلایل خارج از مدرسه بودن این افراد مورد بررسی قرار گرفته است. حسینی طریفی افزود اکنون نرخ پوشش واقعی تحصیلی ابتدایی ۹۸ درصد است که در مقایسه با سایر کشورها این نرخ بسیار خوب است. او اظهار داشت اگر بخواهم بهطور دقیقتر بگویم این است که در واقع ۱۹۶ کد ملی داشتیم که کد دانشآموزی دریافت نکردهاند و بین این افراد همه نوع کودک وجود دارد؛ بهطور مثال برخی از این افراد تحت عنوان بازمانده از تحصیل، فوت کرده بودند و آمار ثبت احوال بهروزرسانی نشده بود. همچنین بیش از ۵ هزار نفر از این دانشآموزان، افرادی بودند که فوت کردهاند، تعدادی نیز خارج از کشور رفته و مهاجرت کردهاند و کد دانشآموزی دریافت نکردهاند.
۵ هزار و ۲۰۰ مدرسه با جمعیت زیر ۵ نفر فعال هستند
حسینی طریفی در ادامه با تأکید بر اینکه حتی اگر یک کودک هم خارج از مدرسه باشد، باید شرایط برای تحصیل او هم فراهم شود، گفت اکنون ۵ هزار و ۲۰۰ مدرسه با جمعیت زیر ۵ نفر فعال هستند و حدود ۵ هزار و ۴۰۰ مدرسه داریم که بین ۶ تا ۱۰ نفر جمعیت دارند. او با اشاره به اینکه همچنان ۳۷۰ مدرسه یکنفره و ۹۱۶ مدرسه دونفره در کشور فعال است تا امکان تحصیل برای همه دانشآموزان مهیا باشد، تأکید کرد در دور افتادهترین مناطق کشور هم اگر یک دانشآموز پیدا کنیم، مدرسه ایجاد و معلم اعزام میکنیم. معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه نکته مهم برای بازماندگان همکاری سایر دستگاهها با آموزش و پرورش است، افزود در ماده ۶ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، یک آییننامه اجرایی تصویب و تکالیف متعددی برای دستگاهها تعیین شده است که یکی از حقوق کودکان دسترسی به آموزش است و در آن بازماندگی از تحصیل یک آسیب اجتماعی و ویژه در نظر گرفته شده است. حسینی طریفی یادآور شد در واقع اگر کسی برای حل مسئله بازماندگی از تحصیل ممانعت ایجاد کند، قانون در آن تکالیفی برای دستگاهها تعیین کرده است. در این راستا آموزش و پرورش سامانه شهید محمود وند را ایجاد کرده است. او اضافه کرد در قالب فعالیت این سامانه بازرسان به محل زندگی کودکان بازمانده از تحصیل میروند و علت عدم حضور آنها در مدرسه را مشخص میکنند و اگر دلیل موجه وجود نداشته باشد، اقدامات لازم برای جذب دانشآموز به مدرسه انجام میشود. همچنین در صورت ممانعت خانواده از تحصیل دانشآموز با نهادهای قضایی هماهنگی لازم صورت میگیرد.
