پروژه پردههای غولپیکر جنوبگان راهکار مهار آب دریا یا جرقه تنشهای جهانی؟, با تشدید گرمایش جهانی و ذوب سریع یخهای قطبی، دانشمندان به دنبال راهکارهای مهندسی زمین برای کنترل پیامدهای تغییرات اقلیمی هستند. یکی از پیشنهادهای جنجالی و پرهزینه، نصب پردههای زیرآبی عظیم در اطراف یخسارهای در معرض خطر جنوبگان است.
اگرچه هدف اصلی این طرح، جلوگیری از افزایش فاجعهبار سطح آب دریاها در دهههای آینده است، اما کارشناسان هشدار میدهند که اجرای چنین پروژهای میتواند تعادل سیاسی شکننده این قاره را برهم زده و زمینهساز درگیریهای بینالمللی گردد.
مکانیزم پیشنهادی سدهای شناور در برابر آبهای گرم بر اساس گزارشی که در ژانویه ۲۰۲۴ در مجله معتبر منتشر شده، طرح پیشنهادی شامل استقرار پردهای شناور با ارتفاع ۱۰۰ متری و طول ۸۰ کیلومتری است که به کف دریا متصل شده و یخسارهای حساس مانند یخسار غربی جنوبگان را احاطه میکند.
س بزرگ تردید دارند، اما معتقدند که بررسی جدی آن برای پیشگیری از ریسکهای بلندمدت افزایش سطح آب ضروری است.
پیمان جنوبگان توافقی شکننده برای حفظ صلح جنوبگان از منظر حقوق بینالملل منطقهای منحصر به فرد است. سیستم پیمان جنوبگان امضا شده در سال ۱۹۵۹، این قاره را به عنوان یک منطقه صلح، علم و عدمنظامی تعریف کرده و هرگونه فعالیت نظامی، آزمایش هستهای و استخراج معدنی را در آن ممنوع اعلام میکند.
هفت کشور شامل آرژانتین، استرالیا، شیلی، فرانسه، نیوزیلند، نروژ و بریتانیا ادعاهای ارضی در این قاره دارند، اما بر اساس معاهده، این ادعاها در حالت تعلیق قرار گرفتهاند.
خطر تبدیل شدن راهکار اقلیمی به ابزار قدرت مطالعهای اخیر در مجله، جنبههای پنهانی سیاسی و امنیتی این پروژه را مورد تحلیل قرار داده است. شیباتا آکیهو، پژوهشگر حقوق بینالملل دانشگاه کبه ژاپن، تأکید میکند که جذابیت علم و فناوری نباید از پیامدهای منفی سیاسی و حقوقی بپوشاند. محققان معتقدند که استقرار زیرساختی در این مقیاس میتواند به نفع یا ضرر منافع ملی کشورها تفسیر شده و ادعاهای سرزمینی معلق را مجدداً فعال سازد.
حتی احتمال هدف قرارگیری این سازهها برای خرابکاری یا تروریسم، نیاز به حضور امنیتی و نظامی را ایجاد میکند که مستقیماً با روح پیمان جنوبگان در تضاد است. سابقه مدیریت اختلافات از معدن تا مهندسی اقلیم تاریخ جنوبگان نشان میدهد که چالشهای استخراج معدن در دهه ۱۹۸۰ با تصویب پروتکل مادرید (پروتکل حفاظت از محیطزیست) در سال ۱۹۹۱ و ممنوعیت دائم استخراج معادن مدیریت شد.
اما پروژه پردههای یخی پیچیدگی بسیار بالاتری دارد؛ زیرا مستقیماً بر روی دینامیک یخسارهها و امنیت اقلیمی جهانی تأثیر میگذارد و مدیریت آن نیازمند هماهنگی بیسابقه بین ابرقدرتهاست.
نتیجهگیری توافقی دور از دسترس در جهان پرتنش نویسندگان با اشاره به تشدید رقابتهای ژئوپلیتیک و ناتوانی جامعه جهانی در انجام اقدامات هماهنگ برای مقابله با ریشههای تغییرات اقلیمی، نتیجه میگیرند که دستیابی به توافق سیاسی-جغرافیایی برای اجرای یک ابرپروژه مهندسی در جنوبگان در شرایط فعلی، بسیار بعید به نظر میرسد.
بنابراین، اگرچه علم ممکن است راهکارهای فنی برای مهار ذوب یخ ارائه دهد، اما سیاست و امنیت بینالمللی مانع بزرگتری در برابر تحقق آنها برپا کردهاند.
