کشف سیاره فراخورشیدی IRAS 04125+2902 b جوانترین جهان شناختهشده با عمر سه میلیون ساله, دانشمندان موفق شدند جوانترین سیاره فراخورشیدی تا به امروز را شناسایی کنند؛ قالبی کهعمر آن کمتر از ۳ میلیون سال برآورد شده است. این کشف در مجله معتبر نیچر منتشر شده و نوری تازه بر روی فرآیندهای اولیه شکلگیری سیارهها میتاباند. چرا یافتن سیارههای جوان اینچنین دشوار است؟
اکثریت سیارههای گذرا که تا پیش از این کشف شده بودند، متعلق به ستارههایی با سن ۱۰ تا ۴۰ میلیون سال بودهاند. این موضوع پرسش مهمی را برانگیخته بود آیا سیارهها در ده میلیون سال اول حیات ستارهیان شکل میگیرند یا خیر؟
ستارههای نوظهور عموماً توسط دیسکهای پیشسیارهای غلیظ احاطه شدهاند که ابرهای گاز و گردوغبار در خط دید رصدکنندگان قرار میگیرند و دید سیارههای گذرا را مسدود میکنند. فرصت منحصر به فرد رصد IRAS 04125+2902 b در برخی موارد، دیسک پیشسیارهای یا. میشود و یا شکافتههایی در آن ایجاد میشود که پنجرهای برای رصد فراهم میآورد. سیاره IRAS 04125+2902 b دقیقاً در چنین شرایطی شناسایی شده است.
این جهان با شعاع ۴ درصد کمتر از مشتری و قطر ۱۰.۷ برابر زمین، ابعادی معادل گازیان عظیم دارد، اما چگالی آن بسیار پایینتر از مشتری است و حداکثر ۳۰ درصد جرم مشتری را شامل میشود.
ویژگیهای مداری و حرارتی منحصر به فرد این سیاره با دوره چرخش ۸.۸۳ روزه حول ستارهای کمجرم میچرخد و گرماهای شدیدی را تجربه میکند. دماهای بالا هم میتواند ناشی ازیتใما رزرو شده در اثر فروپاشی گرانشی در مراحل اولیه شکلگیری باشد، و هم ناشی از افزایش تدریجی درخشندگی ستاره میزبان در طول زمان. معمای ناهمترازی دیسک و سیاره یکی از جذابترین جنبههای این منظومه، زاویه ۳۰ درجهای دیسک خارجی نسبت به صفحه مداری سیاره و خط دید زمین است.
این ناهمترازی همان عواملی است که عبور سیاره از روبروی ستاره را ممکن ساخته، اما ریشه آن ناشناخته مانده است. وجود یک ستاره همراه میتواند سبب ناهمترازی شود، اما در اینجا ستاره همراه در یک صفحه با سیاره و استوای ستاره میزبان قرار دارد، که مرموز بودن این زاویهگیری را تشدید میکند.
تفاوت با سایر سیارههای جوان شناختهشده سیارههای همسنی که پیش از این کشف شده بودند، جرم بسیار بیشتری داشته و در مرز سیاره و کوتوله قهوهای قرار میگیرند. همچنین آنها در مدارات عریض دور از ستاره میزبان میچرخند و به دلیل گرمای باقیمانده از شکلگیری، به صورت مستقیم قابل رصد بودند. سیارههای احتمالی دیگری که با روش سرعت شعاعی یافته شدهاند، دادههای کمی دارند و حتی وجود آنها نیز قطعی نیست.
اهمیت استراتژیک برای رصدهای آینده منظومه IRAS 04125+2902 در فاصله ۵۲۱ سال نوری از زمین قرار دارد. اگرچه این فاصله برای یک همسایه کهکشان نزدیک تلقی نمیشود، اما نسبت به اکثریت سیارههای فراخورشیدی کشفشده، بسیار نزدیکتر است. این مجاورت نسبی، هدف ایدهآلی برای رصدهای پیگیری با تلسکوپهای قدرتمند مانند جیمز وب فراهم میآورد تا از جو، ترکیب شیمیایی و دینامیک سیاره پرد جمعیت جوانتر اطلاعات دقیقتری به دست آید.
