راهنمای کامل روزهداری ایمن برای بیماران دیابت نکات حیاتی و اشتباهات رایج, بیماران مبتلا به دیابت در ماه رمضان با چالشهای منحصر به فردی روبرو میشوند که نیازمند برنامهریزی دقیق و نظارت پزشکی است. دکتر مهرنوش ذاکرکیش، فوقتخصص غدد و متابولیسم و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز، در گفتوگویی تخصصی به تشریح استراتژیهای مدیریت دیابت در طول روزهداری پرداخته است.
ارزیابی ریسک قدم اول پیش از تصمیمگیری طبق نظر کارشناسان، تمام بیماران دیابتی قبل از ورود به ماه رمضان باید از پزشک معالج خود ارزیابی کامل ریسک بگیرند.
به این گروه توصیه میشود از روزهداری خودداری کنند. ریسک متوسط بیمارانی که با تغییر سبک زندگی، تنظیم دوز دارو و کنترل دقیق قند، فشار خون و چربی، میتوانند تحت نظر پزشک روزه بگیرند. ریسک پایین افراد با دیابت کنترلشده تحت درمان داروهای خوراکی (بدون انسولین) که میتوانند با احتیاطات معمول روزهداری کنند. مدیریت داروها و انسولین در طول روزه تنظیم رژیم دارویی یکی از حیاتیترین محورها است.
کاهش دوز داروهای با ریسک هیپوگلیسمی بالا، از اقدامات رایج است. قطع ناگهانی داروها بدون نظر پزشک ممنوع است.
پایش مکرر قند خون کلید ایمنی استفاده از گلوکومتر یا سیستمهای پایش پیوسته قند (CGM) غیرقابلتفاوت است. برای بیماران تحت درمان انسولین، اندازهگیری قند خون حداقل ۳ تا ۴ بار در روز (قبل از سحر، پیش از افطار، ۲ ساعت بعد از افطار، و هنگام بروز علائم) الزامی است. توجه داشته باشید که پایش قند خون مفطر نمیشود و برای پیشگیری از خطرات حیاتی ضروری است.
تغذیه اصولی از سحر تا افطار رژیم غذایی دیابتی در رمضان با اصول تغذیه سالم همسو است، اما زمانبندی و نوع کربوهیدراتها تعیینکننده است سحر اولویت با کربوهیدراتهای پیچیده (نان کامل، برنج قهوهای، شیره، حبوبات) و پروتئین (تخممرغ، پنیر کمچرب، ماست) است تا آزادسازی آرام گلوکز و احساس سیر طولانیمدت فراهم شود. مصرف آب کافی در سحر برای پیشگیری از کمآبی حیاتی است.
افطار آغاز با چند عدد خرما و یک لیوان آب یا چای کمشکر برای رفع سریع گرسنه و جلوگیری از جوعکشی بیش از حد. وعده اصلی شامل سبزیجات، پروتئین کمچرب و کربوهیدراتهای متوسط باشد. از خوراکهای پرچرب، سرخکرده و شیرینیهای سنگین پرهیز کنید. ورزش ایمن در ماه رمضان فعالیت بدنی منظم خفیف تا متوسط (مانند پیادهروی سریع ۳۰ دقیقه) مفید است، اما زمانبندی آن ک است. بهترین زمان ۱ تا ۲ ساعت بعد از افطار است.
ورزش شدید در ساعات پایانی روزه (قبل از افطار) به دلیل ریسک بالا افت قند خون و کمآبی ممنوع است. علائم هشدار چه زمانی باید روزه را بشکنید؟ بیمار باید بلافاصله روزه را بشکند و اقدام درمانی کند اگر با موارد زیر روبرو شود قند خون زیر ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر (هیپوگلیسمی) یا زیر ۶۰ در بیماران با ریسک بالا. قند خون بالای ۳۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر با علائم کتواسیدوز (استفراگ، نفس نفس، بوی استون از دهان).
علائم شدید کمآبی (سرگیجه، خستگی شدید، خشکی دهان، کاهش ادرار). آموزش و آمادگی پیش از رمضان مراجعه به تیم درمانی (پزشک، پرستار آموزشدهنده، تغذیهشناس) حداقل ۱ تا ۲ ماه قبل از رمضان برای آموزش کار با گلوکومتر، تشخیص علائم خطر، و برنامهریزی غذایی، شانس موفقیت و ایمنی روزهداری را به شدت افزایش میدهد.
با رعایت این اصول علمی و همکاری فعال با تیم درمانی، بسیاری از بیماران دیابتی میتوانند ماه رمضان را با سلامت کامل و روحیهای آرام بگذرانند.
